Begrippenlijst otoplastieken & gehoorbescherming

Hard acryl is een stevig, glad kunststof waarvan veel otoplastieken worden gemaakt. Het materiaal is vormvast, gaat lang mee en is eenvoudig schoon te maken. Daarom is het populair in sectoren waar hygiëne belangrijk is, zoals de voedingsindustrie. Een harde otoplastiek glijdt bovendien makkelijk in en uit het oor. Bij Audibling is hard acryl het basismateriaal; zachte siliconen zijn het alternatief.

Een actiewaarde is een wettelijk geluidsniveau op het werk waarboven de werkgever maatregelen moet nemen. Het Arbobesluit kent twee actiewaarden voor de dagelijkse geluidsblootstelling, gemiddeld over een werkdag van 8 uur. De onderste actiewaarde is 80 dB(A) en de bovenste actiewaarde 85 dB(A). Voor piekgeluid gelden 135 en 137 dB(C). Boven 80 dB(A) moet de werkgever geschikte gehoorbescherming beschikbaar stellen en voorlichting geven; boven 85 dB(A) is het dragen ervan verplicht en moet de werkgever een programma met maatregelen opstellen om het lawaai te verminderen.

Het Arbobesluit werkt de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) uit in concrete regels. Hoofdstuk 6, afdeling 3 gaat over geluid op het werk. Daarin staan onder meer de actiewaarden van 80 en 85 dB(A), de grenswaarde van 87 dB(A) en de plicht om lawaai eerst bij de bron aan te pakken. Gehoorbescherming komt pas in beeld als het lawaai niet op een andere manier voldoende kan worden beperkt.

Een audicien is een specialist in horen en hoorhulpmiddelen. Audiciens doen hoortests, adviseren over hoortoestellen en gehoorbescherming en maken oorafdrukken voor otoplastieken. Voor een otoplastiek van Audibling laat je je oren aanmeten bij een audicien uit ons netwerk. Het aanmeten zit in de prijs en je betaalt bij de audicien. Met je ontwerpcode uit het Designlab weet de audicien precies wat je hebt gekozen.

Een audiogram is de grafiek die uit een gehoortest komt. Per toonhoogte, van lage tot hoge tonen, staat erin hoe zacht een geluid mag zijn om het nog net te horen. Zo is te zien of en bij welke tonen iemand minder goed hoort. Bij gehoorschade door lawaai is vaak eerst een dip rond 4000 Hz zichtbaar. Een audiogram wordt bijvoorbeeld gemaakt door een audicien, een KNO-arts of een arbodienst.

Bij een buisfilter gaat het geluid door een smal kanaaltje (buisje) in de oordop. De lengte en de diameter van het kanaal bepalen hoeveel er wordt gedempt. Buisfilters dempen vaak vooral de hoge tonen, waardoor geluid wat doffer kan klinken. Het alternatief is een membraanfilter.

De decibel (dB) is de eenheid waarin geluidsniveau wordt uitgedrukt. De schaal is logaritmisch. Elke 3 dB erbij betekent een verdubbeling van de geluidsenergie, en 10 dB erbij ervaren we ongeveer als twee keer zo luid. Een paar dB verschil is dus meer dan het lijkt. Ook de demping van gehoorbescherming wordt in dB uitgedrukt.

dB(A) is een geluidsniveau waarbij de meting is aangepast aan hoe het menselijk oor geluid ervaart. Zeer lage en zeer hoge tonen tellen minder mee. Daarom wordt dB(A) gebruikt om geluidsblootstelling en het risico op gehoorschade te beoordelen. De wettelijke actiewaarden (80 en 85 dB(A)) en de grenswaarde (87 dB(A)) op het werk zijn in dB(A) uitgedrukt, als gemiddelde over een werkdag van 8 uur.

Bij dB(C) tellen ook de lage tonen bijna volledig mee. Deze weging wordt gebruikt voor piekgeluid, het allerhoogste niveau van een korte knal of klap, zoals een hamerslag of een schot. Voor piekgeluid op het werk gelden aparte waarden. De onderste actiewaarde is 135 dB(C), de bovenste 137 dB(C) en de grenswaarde 140 dB(C). Is het verschil tussen dB(C) en dB(A) groot, dan bevat het lawaai veel lage tonen.

Demping is de hoeveelheid geluid die een gehoorbeschermer tegenhoudt, uitgedrukt in dB. Bij een otoplastiek bepaalt vooral het filter hoeveel er wordt gedempt en welke tonen meer of minder. De demping in de praktijk hangt ook af van de pasvorm en van hoe consequent je de oordop draagt. Meer demping is niet altijd beter. Het doel is een veilig niveau waarbij je je omgeving nog hoort.

Het Designlab is de online configurator van Audibling. Je kiest er stap voor stap materiaal, kleur en filter, en maakt je otoplastiek eventueel af met een logo-print of sieraadsteen. Je ziet je ontwerp en de prijs direct. Je krijgt een ontwerpcode en kunt je ontwerp als PDF bewaren en meenemen. Daarmee laat je je oren aanmeten bij een audicien uit ons netwerk, waar je ook betaalt.

Een detecteerbare otoplastiek of filter bevat materiaal dat een metaaldetector of röntgenscanner kan opsporen. Raakt er tijdens de productie een oordop of een stukje ervan kwijt, dan kan de detectie op de productielijn dat terugvinden voordat het in een product belandt. Daarom worden detecteerbare uitvoeringen vooral gebruikt in de voedingsmiddelen- en farmaceutische industrie, vaak met een stevig touwtje. Voor voeding en farma zijn er bij Audibling metaaldetecteerbare en röntgenzichtbare uitvoeringen.

De DI-serie van Dynamic Ear Company is ontwikkeld voor industrie en productie. Deze filters geven extra bescherming tegen hoge frequenties, waar veel machine- en productielawaai zit. Bij Audibling hebben ze een SNR van 22 tot 26 dB. Ze passen bij monteurs, operators en medewerkers in bijvoorbeeld de voedingsmiddelen- en farmaceutische industrie.

Het DIM-filter (DIM Impulse) van Dynamic Ear Company is niveauafhankelijk. Bij normale geluidsniveaus laat het relatief veel geluid door, zodat je collega’s en je omgeving goed blijft horen. Bij plotselinge harde knallen en klappen (impulsgeluid) dempt het filter extra. Daardoor past het bij plotselinge knallen, zoals bij de jacht, schietsport en vuurwerk, en bij zware industrie met harde klappen. Voor de bouw is het DI-filter de standaard. De SNR ligt bij Audibling tussen 15 en 19 dB.

De DM-serie van Dynamic Ear Company is gemaakt voor muziek en communicatie. Deze filters dempen alle tonen zo gelijkmatig mogelijk (vlakke demping), waardoor muziek en spraak natuurlijk klinken, alleen zachter. Daarom zijn ze geliefd bij muzikanten, festivalgangers, horecapersoneel en motorrijders. De SNR ligt bij Audibling tussen 10 en 20 dB.

De DR-serie van Dynamic Ear Company bestaat uit allround filters voor algemeen gebruik, zoals slapen, reizen, kantoor of een drukke omgeving. Ze dempen het geluid vrij gelijkmatig en zijn er in meerdere sterktes, met een SNR van 7 tot 19 dB. Bij Audibling zit het DR-filter standaard bij de prijs van je otoplastiek.

EN 352 is de Europese normenreeks voor gehoorbeschermers. Elk deel gaat over een type. EN 352-1 gaat over oorkappen, EN 352-2 over oordoppen (waaronder otoplastieken), en andere delen over bijvoorbeeld helmkappen en niveauafhankelijke of elektronische varianten. De norm stelt eisen aan onder meer constructie, materialen, comfort en demping, en schrijft voor welke dempingswaarden, zoals SNR en HML, de fabrikant moet vermelden.

Gehoorbescherming is de verzamelnaam voor middelen die het geluid dat je oor bereikt verminderen, zoals oorkappen, schuimoordopjes, universele oordoppen en otoplastieken op maat. Op het werk is gehoorbescherming een persoonlijk beschermingsmiddel (PBM). Volgens de arbeidshygiënische strategie komt gehoorbescherming pas in beeld als het lawaai niet bij de bron of met organisatorische maatregelen voldoende kan worden beperkt.

De gehoorgang is het kanaal dat loopt van de oorschelp naar het trommelvlies. Bij volwassenen is hij ongeveer 2,5 centimeter lang en maakt hij een S-vormige bocht. Die vorm is bij iedereen anders, zelfs tussen je linker- en rechteroor. Daarom sluit een otoplastiek, die op basis van een afdruk van jouw gehoorgang wordt gemaakt, beter aan dan een standaardoordop.

Gehoorschade door lawaai ontstaat als het oor langdurig of herhaaldelijk wordt blootgesteld aan hard geluid, of aan een enkele zeer harde knal. Daarbij raken de haarcellen in het binnenoor beschadigd, en die herstellen niet. De schade is blijvend. Vaak begint het onopvallend, bijvoorbeeld met moeite om gesprekken te volgen in rumoer of met oorsuizen. Slechthorendheid door lawaai op het werk is een veelvoorkomende beroepsziekte.

De grenswaarde is het geluidsniveau dat op het werk nooit overschreden mag worden. Dat is een dagelijkse blootstelling van 87 dB(A) of een piekgeluid van 140 dB(C). Anders dan bij de actiewaarden telt hier de demping van de gedragen gehoorbescherming mee. Het gaat om het geluid dat daadwerkelijk in het oor aankomt. Wordt de grenswaarde toch overschreden, dan moet de werkgever direct maatregelen nemen.

Naast de SNR vermelden fabrikanten van gehoorbescherming drie losse dempingswaarden. H staat voor lawaai met veel hoge tonen, M voor middentonen en L voor lawaai met veel lage tonen. Zo zie je of een filter alle tonen gelijkmatig dempt (H, M en L liggen dicht bij elkaar) of vooral de hoge. Met de HML-waarden stem je gehoorbescherming nauwkeuriger af op het soort lawaai, zoals het hoge gefluit van machines of het lage gebrom van motoren.

Hyperacusis is een overgevoeligheid voor geluid. Alledaagse geluiden zoals rammelend servies, een stofzuiger of stemmen voelen te hard of zelfs pijnlijk aan. Het komt vaak samen voor met tinnitus. Gehoorbescherming kan in harde situaties prettig zijn, maar bij hyperacusis wordt vaak afgeraden om je oren de hele dag af te sluiten. Laat je bij klachten adviseren door je huisarts, een KNO-arts of een audiologisch centrum.

Impulsgeluid is een zeer kort, krachtig geluid, zoals een schot, een hamerslag op metaal, een spijkerpistool of vuurwerk. Het duurt maar een fractie van een seconde, maar de piek kan zo hoog zijn dat één knal al blijvende gehoorschade kan geven. Impulsgeluid wordt gemeten als piekniveau in dB(C). Bij wisselend lawaai met harde klappen past een niveauafhankelijk filter, zoals het DIM-filter.

In de hoorwereld is het gebruikelijk om links en rechts met een kleur aan te geven, rood voor het rechteroor en blauw voor het linkeroor. Die codering zie je terug bij hoortoestellen, in audiogrammen en vaak ook bij otoplastieken. Omdat een otoplastiek precies naar één oor is gevormd, helpt een kleurverschil om ze niet te verwisselen. Bij Audibling kies je je kleur zelf.

Een KNO-arts is een medisch specialist voor keel, neus en oren. Bij aanhoudende oorklachten, zoals plotseling slechter horen, oorpijn, oorsuizen of duizeligheid, kan de huisarts je naar een KNO-arts verwijzen. Die onderzoekt de oorzaak en bespreekt een eventuele behandeling. Voor een oorafdruk voor gehoorbescherming ga je meestal naar een audicien.

Met een lektest of pasvormcontrole wordt gecontroleerd of een otoplastiek de gehoorgang goed afsluit. Zit er een kier tussen de oordop en de gehoorgang, dan lekt er geluid langs het filter en is de demping in de praktijk lager dan op papier. Er bestaan verschillende methodes, bijvoorbeeld met luchtdruk of door de demping in het oor te meten. Vooral bij gebruik op het werk is het verstandig om de pasvorm periodiek te laten controleren.

De logo-print van Audibling is een techniek waarmee een otoplastiek op maat wordt bedrukt met een logo. Voor deze techniek is octrooi aangevraagd. Vanaf 10 stuks kan dat een eigen logo zijn, zoals een bedrijfslogo, clubembleem of eigen ontwerp. Bij kleinere aantallen gebruiken we ons standaardlogo. Een eigen logo lever je aan als PNG, JPG, SVG of PDF. Wij maken er een printklare versie van en mailen je een proef. Een logo maakt oordoppen herkenbaar, zodat ze sneller bij de eigenaar terugkomen. Aan de bescherming verandert niets.

Een membraanfilter dempt geluid met een dun membraan in het filter. Daarmee kunnen de tonen gelijkmatiger worden gedempt dan met een eenvoudig kanaaltje, zodat geluid natuurlijker klinkt. Audibling werkt met membraanfilters van Dynamic Ear Company. Volgens de fabrikant zijn die gemaakt van ademende akoestische materialen die je oor geventileerd houden.

Het occlusie-effect is het holle, dreunende gevoel dat je krijgt als je gehoorgang wordt afgesloten. Je eigen stem, kauwen en je voetstappen klinken dan harder en doffer, omdat de trillingen die via je schedel gaan in de afgesloten gehoorgang blijven hangen. Ventilatie (venting) en een goed passende otoplastiek kunnen dit effect verminderen.

Een oorafdruk is een exacte vorm van je oorschelp en gehoorgang en vormt de basis voor elke otoplastiek. De audicien plaatst eerst een klein beschermend propje (otostop) in je gehoorgang, zodat je trommelvlies beschermd is, en spuit daarna een zachte siliconenpasta in je oor. Na een paar minuten is die uitgehard en wordt de afdruk voorzichtig verwijderd.

De oorschelp is het zichtbare deel van je oor. Hij vangt geluid op en leidt het naar de gehoorgang. In de holte vlak voor de ingang van de gehoorgang (de concha) rust een otoplastiek; daardoor blijft hij goed zitten en is hij makkelijk vast te pakken. Ook de vorm van de oorschelp is bij iedereen uniek.

Een otoplastiek is een oordop die op maat is gemaakt op basis van een afdruk van jouw oor. Hij sluit precies aan op de vorm van je oorschelp en gehoorgang en zit daardoor comfortabel, ook bij lang dragen. In de otoplastiek zit meestal een filter dat bepaalt hoeveel geluid er wordt gedempt. Otoplastieken worden gebruikt als gehoorbescherming op het werk, bij muziek, op de motor of om te slapen, en zijn gemaakt van hard acryl of zachte siliconen.

Overdemping betekent dat gehoorbescherming meer geluid tegenhoudt dan nodig is. Dat klinkt veilig, maar je hoort collega’s, waarschuwingssignalen en je omgeving dan slechter. Veel mensen halen hun oordoppen daardoor tussendoor uit, waardoor ze juist onbeschermd zijn. Stem de demping daarom af op het werkelijke geluidsniveau in plaats van zomaar het zwaarste filter te kiezen.

Bij overprikkeling komen er meer zintuiglijke prikkels binnen dan iemand op dat moment kan verwerken, bijvoorbeeld in een druk kantoor, op school of in het openbaar vervoer. Geluid speelt daarin vaak een grote rol. Veel mensen die hoogsensitief zijn (HSP) of autisme of AD(H)D hebben herkennen het, maar het kan iedereen overkomen na een drukke dag. Oordoppen met een lichte, vlakke demping maken het geluid zachter zonder je helemaal af te sluiten van je omgeving.

De pasvorm is hoe goed een oordop aansluit op de vorm van je oor. Een goede pasvorm is nodig voor bescherming. Lekt er geluid langs de oordop, dan neemt de demping af. Daarnaast bepaalt de pasvorm het comfort, want een oordop die drukt of loszit, wordt minder lang gedragen. Bij een otoplastiek is de pasvorm gebaseerd op een afdruk van jouw oor; omdat oren en materialen in de loop der jaren veranderen, kan hij na verloop van tijd minder goed passen.

PBM staat voor persoonlijke beschermingsmiddelen. Dat is uitrusting die een werknemer draagt om zich te beschermen tegen risico’s, zoals een helm, veiligheidsbril of gehoorbescherming. In het Engels heet dit PPE (personal protective equipment). Volgens de arboregels moet de werkgever passende PBM kosteloos beschikbaar stellen en uitleg geven over het juiste gebruik. In de Europese Unie gelden voor PBM de eisen van Verordening (EU) 2016/425.

De Europese PBM-verordening (EU) 2016/425 deelt beschermingsmiddelen in drie categorieën in, naar de ernst van het risico. Categorie III is de zwaarste. Daaronder vallen middelen tegen risico’s die zeer ernstige of blijvende gezondheidsschade kunnen veroorzaken. Ook bescherming tegen schadelijk geluid hoort daarbij. Zulke producten worden gekeurd door een aangemelde instantie (notified body), die ook toezicht houdt op de productie. Op het product staat dan een CE-markering met het nummer van die instantie.

De RI&E (risico-inventarisatie en -evaluatie) is een verplichte inventarisatie van de arbeidsrisico’s in een bedrijf. Elke werkgever met personeel moet een RI&E hebben, met een plan van aanpak voor de maatregelen. Werken medewerkers in lawaai, dan hoort de RI&E de geluidsrisico’s te beschrijven, zo nodig op basis van geluidsmetingen. Daaruit volgt of en welke gehoorbescherming nodig is.

Een sieraadsteen is een decoratief steentje dat Audibling in een otoplastiek kan zetten, in zilver, goud of roségoud. Zo wordt je gehoorbescherming een accessoire dat je met plezier draagt, op een festival, op een feest of gewoon elke dag. Je kiest de sieraadsteen in het Designlab; per ontwerp kies je voor een logo-print of een sieraadsteen. Het filter kies je daarnaast gewoon zelf, passend bij jouw situatie.

Siliconen zijn een zacht, flexibel materiaal voor otoplastieken. Een siliconen otoplastiek voelt soepel aan en geeft wat mee bij kleine bewegingen van de gehoorgang, bijvoorbeeld bij praten of kauwen. Daarom kiezen mensen die hun oordoppen lang achter elkaar dragen er vaak voor. Hard acryl is gladder en vormvaster; siliconen hebben bij Audibling een meerprijs.

SNR staat voor Single Number Rating. Het is één getal dat aangeeft hoeveel een gehoorbeschermer gemiddeld over alle tonen dempt, in dB. De waarde wordt in een laboratorium bepaald met metingen bij een groep testpersonen en staat in de specificaties van het product. Als vuistregel geeft het geluidsniveau min de SNR een indicatie van wat er in je oor aankomt. Bij 95 dB en een SNR van 20 dB kom je rond de 75 dB uit. In de praktijk is de demping vaak wat lager, bijvoorbeeld door de pasvorm of doordat de oordop niet de hele tijd wordt gedragen.

Spraakverstaanbaarheid is hoe goed je gesproken woorden kunt verstaan. Veel klanken in spraak, vooral medeklinkers zoals s, f en t, zitten in de hogere tonen. Gehoorbescherming die vooral de hoge tonen dempt, maakt spraak daardoor doffer en lastiger te volgen. Een filter met vlakke demping, zoals de DM-serie, houdt spraak natuurlijker; handig op plekken waar je moet blijven communiceren.

Tinnitus is het horen van geluiden die niet van buitenaf komen, zoals piepen, suizen, ruisen of brommen. Het kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld na een concert, of blijvend. Blootstelling aan hard geluid is een bekende oorzaak, maar er zijn ook andere oorzaken. Tinnitus is geen ziekte maar een symptoom. Heb je last van aanhoudend oorsuizen, raadpleeg dan je huisarts; die kan je zo nodig doorverwijzen naar een KNO-arts of audiologisch centrum.

Het trommelvlies is een dun vlies aan het einde van de gehoorgang, op de grens van het uitwendige oor en het middenoor. Geluidsgolven brengen het trommelvlies in trilling; die trillingen worden via de gehoorbeentjes doorgegeven aan het binnenoor. Bij het maken van een oorafdruk wordt het trommelvlies beschermd met een propje (otostop) in de gehoorgang.

Universele oordoppen zijn oordoppen in een standaardmaat of in een paar maten, zoals schuimoordopjes of doppen met siliconen lamellen. Ze zijn goedkoop en direct te gebruiken, maar passen niet bij iedereen even goed. Daardoor kunnen ze gaan drukken, uit het oor schuiven of minder dempen dan verwacht als ze niet goed zijn ingebracht. Een otoplastiek wordt juist naar jouw oor gemaakt en is herbruikbaar.

Venting is ventilatie in een oordop, via een kleine opening of luchtdoorlaat waardoor lucht tussen je gehoorgang en de buitenwereld kan stromen. Dat vermindert het afgesloten, drukkende gevoel en het occlusie-effect, en voelt prettiger bij lang dragen. Een grote opening laat ook meer geluid door, vooral lage tonen; de ventilatie moet dus passen bij de gewenste demping. De membraanfilters die Audibling gebruikt, zijn volgens de fabrikant zelf ademend en zorgen zo voor ventilatie.

Een wisselbaar filter kan uit de otoplastiek worden gehaald en door een ander exemplaar worden vervangen. Zo kun je met dezelfde pasvorm een andere demping gebruiken, of een vervuild filter vervangen. De filters van Dynamic Ear Company in de DR-, DM-, DI- en DIM-serie hebben dezelfde afmetingen en zijn daardoor onderling uitwisselbaar.

Een zwemdopje houdt water uit je gehoorgang, bijvoorbeeld bij zwemmen, douchen of watersport. Op maat gemaakte zwemdopjes sluiten de gehoorgang volledig af en hebben daarom meestal geen filter. Ze worden onder meer gebruikt door mensen die op advies van hun arts water uit hun oren moeten houden. Een zwemdopje is bedoeld tegen water, niet als gehoorbescherming tegen lawaai.