Hoe hard is te hard? Decibel en gehoorschade uitgelegd

Het risico op gehoorschade begint bij langdurige blootstelling aan ongeveer 80 dB(A), gemiddeld over een werkdag van acht uur. Daarom moet een werkgever vanaf dat niveau gehoorbescherming aanbieden. Hoe harder het geluid, hoe korter je eraan kunt worden blootgesteld. Elke 3 dB erbij betekent een verdubbeling van de geluidsenergie.

Maar wat is een decibel eigenlijk, waarom staat er soms dB(A) en soms dB(C), en hoe hard zijn alledaagse geluiden? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit, met de getallen uit de Arbo-regels en van het RIVM.

Wat is een decibel?

De decibel (dB) is de eenheid waarmee je geluidsniveau uitdrukt. Volgens de NVAB-richtlijn over beroepsslechthorendheid is het een logaritmische maat. Het menselijk gehoor heeft een bereik van ongeveer 3 tot 130 dB, en geluidsniveaus rond 130 dB zijn pijnlijk. Logaritmisch betekent dat de schaal niet gewoon optelt. Elke 3 dB meer staat voor een verdubbeling van het geluidsniveau. Het verschil tussen 85 en 88 dB lijkt klein, maar 88 dB bevat twee keer zoveel geluidsenergie. Tien dB erbij is zelfs tien keer zoveel energie.

Wat is het verschil tussen dB, dB(A) en dB(C)?

• dB(A) is een meting met een A-filter. Dat filter bootst na hoe ons gehoor geluid waarneemt, want we zijn minder gevoelig voor heel lage en heel hoge tonen. Voor de dagelijkse geluidsbelasting op het werk wordt dB(A) gebruikt.
• dB(C) is een meting met een C-filter, dat lage tonen veel minder wegfiltert. Het Arbobesluit gebruikt de C-weging voor de piekgeluidsdruk, de hoogste momentane druk bij een knal of klap. Een geluidsmeter toont dit apart als LCpeak of LCpk.
• dB zonder letter is het ongewogen niveau. In de praktijk zie je bij gehoorbescherming vooral 'dB' als demping, bijvoorbeeld een filter met een SNR van 20 dB.

Hoe hard is alledaags geluid?

Het RIVM gebruikt in een infographic onderstaande voorbeelden om de verschillen tussen geluiden te laten zien. Het RIVM geeft erbij aan dat de niveaus ter illustratie zijn. Een paar aanvullende waarden komen uit andere bronnen; die staan erbij vermeld.

Een handige vuistregel uit de werkinstructie van de Nederlandse Arbeidsinspectie luidt zo. Kun je op ongeveer een meter afstand geen gesprek voeren zonder je stem te verheffen, dan is dat een eerste aanwijzing dat het geluidsniveau boven de 80 dB(A) ligt.

Niveau én tijd bepalen samen de dosis

Of geluid schadelijk is, hangt niet alleen af van hoe hard het is, maar ook van hoe lang je eraan blootstaat. Het RIVM benadrukt dat de schadelijkheid wordt bepaald door het niveau en de duur samen. Daarbij wordt gerekend met een uitwisselingsfactor van 3 dB. Omdat 3 dB extra een verdubbeling van de energie is, mag de tijd bij gelijke dosis half zo lang zijn.

Onderstaande tabel is een rekenvoorbeeld op basis van die 3 dB-regel. Elke regel geeft dezelfde geluidsdosis als acht uur lang 80 dB(A), de onderste actiewaarde uit het Arbobesluit. Het is dus geen 'veilige' grens, maar een manier om te laten zien hoe snel de dosis oploopt.

Het RIVM schrijft in zijn advies over muziekactiviteiten ook dat het onmogelijk is maximale geluidsniveaus te adviseren die voor ieder individu absoluut veilig zijn. Mensen verschillen in gevoeligheid, en de geluidsdosis van werk, hobby en uitgaan telt bij elkaar op.

Wil je weten hoe lang je bij een bepaald geluid kunt, zoals op een festival, met een boormachine of op de motor? Reken het uit met onze rekenhulp voor hard geluid. Die rekent standaard met 85 dB(A) gedurende acht uur, en met een schakelaar strenger met 80 dB(A), zoals in de tabel hierboven.

Wat zeggen de Arbo-regels?

Voor werk gelden in Nederland vaste waarden uit het Arbobesluit (hoofdstuk 6, afdeling 3 over lawaai). Er zijn twee soorten getallen, namelijk de dagelijkse blootstelling in dB(A), gemiddeld over acht uur, en de piekgeluidsdruk in dB(C) voor knallen en klappen.

Werknemers die boven de 80 dB(A) worden blootgesteld, hebben recht op audiometrisch onderzoek. Dat is een gehoortest waarmee wordt gecontroleerd of de maatregelen werken. Werkgevers vinden meer uitleg op het Arboportaal en bij Audibling Zakelijk.

Hoe merk je dat geluid te hard is?

Gehoorschade door lawaai bouwt zich vaak langzaam op. Het RIVM rekent tot gehoorschade niet alleen gehoorverlies, maar ook tinnitus (oorsuizen) en hyperacusis, een overgevoeligheid voor normale alledaagse geluiden. Dit zijn signalen dat het geluid te hard was.

• je moet je stem verheffen om iemand op een meter afstand te verstaan;
• je hoort na afloop een piep of suis in je oren;
• geluid klinkt na afloop dof of gedempt.

Heb je klachten die niet weggaan, laat je gehoor dan controleren door je huisarts of een audicien. Meer signalen, en wanneer je naar de huisarts gaat, lees je in zo herken je de eerste signalen van gehoorschade.

Zo bescherm je je gehoor

Minder lang, minder hard en meer afstand. Dat zijn de basisregels. Het RIVM adviseert bezoekers van muziekactiviteiten om afstand te houden tot de geluidsbronnen, pauzes te nemen en gehoorbescherming te gebruiken. Bij gehoorbescherming kijk je naar de SNR, de gemiddelde demping in dB. Een filter met een SNR van 20 dB brengt een omgeving van 100 dB(A) grofweg terug naar rond de 80 dB(A) in je oor, al hangt het precieze resultaat af van de pasvorm en het soort geluid. Hoe je SNR en HML leest, staat in ons artikel over de SNR-waarde van oordoppen.

Kies niet automatisch de zwaarste demping. Wie te veel dempt, verstaat collega's of muziek slechter en is eerder geneigd de oordoppen even uit te doen. Met wisselbare filters kies je precies de demping die past. Lees filters in otoplastieken uitgelegd of bekijk de filterpagina. Voor muziek is er oordoppen voor muziek, voor lawaai op het werk bijvoorbeeld oordoppen voor de bouw. Wat een otoplastiek precies is, lees je in wat is een otoplastiek? Gaat het om knallen en schoten, lees dan gehoorbescherming bij impulsgeluid.

Veelgestelde vragen

Hoeveel decibel is schadelijk?

Langdurige blootstelling vanaf ongeveer 80 dB(A) over een werkdag van acht uur geeft risico op gehoorschade. Daarom ligt de eerste Arbo-actiewaarde daar. Voor korte knallen geldt een aparte piekgrens, vanaf 135 dB(C).

Is 85 dB schadelijk?

Bij 85 dB(A) gemiddeld over een werkdag is het dragen van gehoorbescherming op het werk verplicht. Volgens de 3 dB-regel bereik je bij 85 dB(A) in ongeveer tweeënhalf uur al dezelfde dosis als acht uur 80 dB(A).

Wat is het verschil tussen dB en dB(A)?

dB(A) is een meting met een A-filter dat nabootst hoe ons gehoor geluid waarneemt. Daardoor tellen heel lage en heel hoge tonen minder mee. dB(C) wordt gebruikt voor piekgeluid.

Hoe hard mag muziek zijn op een festival?

Het RIVM adviseerde in 2018 voor bezoekers vanaf 16 jaar een maximum van gemiddeld 102 dB(A) over een kwartier. Volgens de 3 dB-regel bereik je op dat niveau binnen enkele minuten de dosis van acht uur 80 dB(A). Gehoorbescherming is dus geen overbodige luxe.

Bronnen

• Arboportaal, Wat zegt de wet over lawaai op het werk?
• Arbeidsomstandighedenbesluit, hoofdstuk 6, afdeling 3 over lawaai (wetten.overheid.nl)
• Nederlandse Arbeidsinspectie, Werkinstructie Blootstelling aan geluid (2025, pdf)
• RIVM, Vergelijking geluidsniveau verschillende geluiden (infographic, pdf)
• RIVM, Advies maximale geluidsniveaus voor muziekactiviteiten (rapport 2017-0159, 2018)
• NVAB, Multidisciplinaire richtlijn Preventie beroepsslechthorendheid (pdf)
• De Jager (Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging), Gehoorbescherming voor jagers (2020, pdf)