Gehoor­bescherming voor de tandarts­praktijk

In de behandelkamer komt geluid uit veel bronnen tegelijk, zoals de afzuiging, de ultrasone scaler, de turbine en de boor. Vroeger kwam die apparatuur vaak boven 80 dB(A), vooral de hoogtoerige boor. In de nieuwe oefenzaal voor studenten tandheelkunde van het UZ Leuven ligt het niveau rond 72 dB(A) bij één stoel en 74 dB(A) bij meer stoelen. Toch noemen onderzoekers van de KU Leuven vooral de hoogtoerige boor en de afzuiging als bronnen die schadelijk kunnen zijn.

Een meting aan de tandartsopleiding van de University of Oklahoma geeft meer detail. Losse boren gaven daar 70,4 tot 83,6 dB(A). De afzuiging kwam boven 85 dB(A), tot 96,5 dB(A) als de zuigopening dicht zat.

Dat zijn gemiddelden over 20 seconden. De Arbowet rekent met een hele werkdag, dus een piek boven 85 dB(A) is nog geen dagdosis boven 85 dB(A). Reken het na op de pagina hoe lang mag je bij hard geluid.

De KU Leuven vergeleek in 2021 het gehoor van 100 Vlaamse tandartsen met dat van 53 apothekers. Lawaaigehoorverlies kwam bij de tandartsen niet vaker voor, hinder wel. Ze ergerden zich significant meer aan het geluid van hun apparatuur.

• 22 procent van de tandartsen kon slecht tegen geluid, tegen 2 procent van de apothekers.
• 7 procent had last van oorsuizen, tegen 2 procent.
• Maar 15 procent droeg weleens gehoorbescherming.

Een overzichtsartikel in het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde uit 2025 is strenger. Van de 12 onderzoeken met een controlegroep vonden er 8 significant meer gehoorverlies bij tandheelkundig personeel.

Over gehoorverlies is het beeld dus niet eenduidig, over hinder wel. De Leuvense onderzoekers raden aan het gehoor regelmatig te laten testen, het afzuigsysteem in een aparte ruimte te zetten en gehoorbescherming te dragen.

Je praat de hele dag, met de patiënt in de stoel en met je assistent aan de andere kant. De Leuvense onderzoekers schrijven dat schuim- of rubberen oordopjes die communicatie kunnen hinderen. Zij adviseren oordoppen op maat met een filter, omdat je daarmee bij lagere geluidsniveaus goed blijft horen.

Meer demping is hier niet beter. Het DI-filter met 26 dB SNR is gemaakt voor bouw en industrie. Volgens Dynamic Ear Company, de maker van onze filters, dempen gewone industriële oordopjes vaak te veel waar dat niet nodig is, waardoor spraak dof klinkt.

Voor de mondzorg ligt een licht filter voor de hand. Volgens de datasheets van Dynamic Ear Company dempt een DR 10 de hoge tonen 11 dB en de middentonen 5 dB, bij een SNR van 9 dB. Een DR 15 heeft een SNR van 16 dB. Het DM 10 dempt vlakker, 10 dB in de hoge tonen en 6 dB in de midden- en lage tonen. In een otoplastiek op maat kan de demping afwijken door de pasvorm.

De filters zijn wisselbaar, dus later kan er een lichter of zwaarder filter in dezelfde otoplastiek. Vergelijk ze in de filterkeuzehulp.

Met een afgesloten oor klinkt je eigen stem hol en hard. Dat heet het occlusie-effect. Het filtermateriaal van de DR-serie ventileert, en volgens de fabrikant vermindert dat dit effect.

Een otoplastiek is van één persoon. Hard acryl is glad, waardoor oorsmeer er makkelijk af gaat. Zacht siliconen is prettiger als je hem de hele dag draagt.

Maak hem na elk gebruik schoon met een zachte, licht vochtige doek, borstel oorsmeer weg bij de filteropening en laat hem drogen. Berg hem op in het etui, niet los in de behandelkamer. Alcoholdoekjes, oplosmiddelen en gewone schoonmaakmiddelen gebruik je niet, ook niet als ze in de praktijk voorhanden zijn. Ze kunnen het materiaal en het filter aantasten. Twijfel je over een middel, vraag het ons dan eerst. Lees verder in otoplastieken schoonmaken en onderhouden.

Over tandtechnici is minder bekend. Een Italiaans onderzoek uit 2019 mat het geluid in vier tandtechnische laboratoria met samen 51 tandtechnici. Daar stonden onder meer modeltrimmers, polijstmotoren, zandstralers en micromotoren. De dagelijkse blootstelling lag tussen 71,4 en 76,2 dB(A), dus onder 80 dB(A). Bij 92,1 procent van de tandtechnici paste het gehoor bij hun leeftijd en geslacht.

Dat zegt iets over die vier labs, niet over het jouwe. Laat bij twijfel meten. Ook onder 80 dB(A) kan een licht filter het scherpe geluid van slijpen en stralen zachter maken.

Laten 10 of meer mensen zich aanmeten, dan komen onze specialisten naar de praktijk. Tandartsen, mondhygiënisten, assistenten en tandtechnici tellen allemaal mee. Plan de afspraken achter elkaar, bijvoorbeeld in een blok zonder patiënten. Het afdrukmateriaal hardt in ongeveer vijf minuten uit.

Met minder dan 10 mensen, of als iemand er die dag niet is, gaat het aanmeten via een aangesloten audicien. Ons eigen lab Audiform in Kilder maakt de otoplastieken. Binnen ongeveer drie weken na het aanmeten liggen ze klaar, per medewerker herkenbaar en met etui.

Iedereen kiest een kleur uit transparant, zwart, wit, groen, rood en blauw, of een speciale kleur in overleg. Vanaf 10 stuks komt het logo van jullie praktijk erop, bij minder stuks een standaardlogo. Voor onze logo-print is octrooi aangevraagd. Het zijn PPE-3 gehoorbeschermers conform EN 352, met gecertificeerde filters. Voor jezelf stel je ze samen via Oordoppen samenstellen.